header

donderdag, 09 maart 2017 16:54

Robuust waterbeheer in Westergouwe

In Gouda wordt gebouwd aan een compleet nieuwe wijk met 4.000 huizen en circa 25.000 m² voorzieningen: Westergouwe. Een grootschalige gebiedsontwikkeling op nagenoeg het laagste punt van Nederland, onder andere ontworpen om toenemende regenval in de toekomst het hoofd te kunnen bieden en zelfs een eventuele dijkdoorbraak te kunnen doorstaan. Kortom, een nieuwe wijk waarin vorm wordt gegeven aan belangrijke elementen van duurzaam waterheer in de 21ste eeuw.

Westergouwe wordt een nieuwe, waterrijke woonwijk aan de westkant van Gouda. De bouw vindt gefaseerd plaats waarbij stapsgewijs buurtjes, elk met een eigen karakter en identiteit, worden gebouwd en verkocht. De allereerste paal voor de eerste fase (Westergouwe-I) is in oktober 2015 geslagen en sinds mei 2016 wonen de eerste gezinnen in Westergouwe. In Westergouwe-I worden tot 2018 zo’n 470 woningen gebouwd. De voorbereidingen voor de volgende fase (Westergouwe-II), zijn inmiddels in volle gang en het fysieke werk aan de ophoging van deze tweede fase is inmiddels gestart.
Om de kweldruk in de polder tegen te gaan en zodoende de waterkwaliteit te verbeteren, bestaat het watersysteem in Westergouwe onder andere uit een half-cascademodel met drie verschillende peilvakken met ieder hun eigen waterpeil. Het hoogste peilvak bestaat uit een waterplas van circa 20 hectare die deels al is gerealiseerd, en waarin drie wooneilanden liggen. Doordat dit peilvak voor 50 procent uit water bestaat en het waterniveau in deze plas met circa 1 meter kan stijgen, ontstaat een enorme bergingscapaciteit. De peilstijging in deze waterplas zal in de praktijk – zelfs in extreme situaties – niet meer dan maximaal 20 cm bedragen. Het lager gelegen peilvak bestaat voor zo’n 15 procent uit water wat ook weer ontworpen is om circa 1 meter te kunnen stijgen. In de praktijk zal de peilstijging in dit peilvak naar verwachting maximaal 60 cm bedragen. Dwars door de wijk loopt een 40 tot 80 meter brede groenstrook met een totale oppervlakte van circa 5 hectare. Doordat deze groenzone onverhard en onbebouwd blijft, draagt deze groenstrook – net als alle overige groengebieden – bij aan de opvangcapaciteit voor water. Deze groenstrook vormt tevens de overgang naar het laagste peilvak, dat uitmondt in een natuur- en recreatiegebied van circa 45 hectare. De aanleg van deze GroenBlauwe-zone is inmiddels afgerond en bevat ook weer zo’n 17 hectare aan waterberging.

In eigen wijk
Gert-Jan Hanekamp, ontwikkelingsmanager bij Heijmans: “De overvloed aan waterberging in Westergouwe is nodig om te voorkomen dat de wateropgave wordt afgewenteld op andere gebieden. Het watersysteem biedt voldoende bergingscapaciteit om in de toekomst – zelfs tijdens hevige clusterbuien – het water dat valt, in de eigen wijk te kunnen opvangen en (tijdelijk) te bergen. Als de piek van een dergelijke bui ruimschoots voorbij is, kan het overtollige water vervolgens na twee of drie dagen vertraagd worden afgevoerd naar het gemaal Zuidplaspolder. Maar we gebruiken al dat ‘noodzakelijke’ water en groen daarnaast ook als een kracht. Het draagt enorm bij aan de kwaliteit en uitstraling van de wijk en maakt Westergouwe uniek in zijn omgeving, misschien wel in Nederland.”
De 17 hectare water die in de GroenBlauwe-zone is gerealiseerd vormt de compensatie voor alle sloten en plassen die in het oorspronkelijke poldergebied aanwezig waren voor de start van Westergouwe. Pieter Stoffels, projectdirecteur Westergouwe: “Deze zone is een voorbeeld van hoe Westergouwe op het gebied van waterberging zijn eigen broek ophoudt. De realisatie van Westergouwe gaat niet ten koste van andere delen van de Zuidplaspolder. Bovenop de circa 17 hectare water in de GroenBlauwe-zone realiseren we in het bebouwde deel van Westergouwe gemiddeld 23 procent aan water, wat meer dan een verdubbeling is van het percentage oppervlaktewater dat aanwezig was voordat Westergouwe werd ontwikkeld. En aanzienlijk meer dan de 10 tot 15 procent die in andere woningbouwplannen gebruikelijk is. Deze 23 procent aan water was niet een vooraf bepaalde norm, maar vormde het resultaat van het stapsgewijs doorwerken van de hele keten van duurzaam waterbeheer: waterveiligheid (risico’s bij doorbraak), waterkwantiteit (voldoende bergingskwaliteit om zelf de broek op te houden) en waterkwaliteit (verbeteren van het bestaande, eutrofe polderwater).”

Tegenwicht
“De aandacht voor waterkwaliteit is voor veel mensen misschien niet direct zichtbaar”, vervolgt Stoffels, “maar het hoogheemraadschap en de boeren merken dat wel. Het water in de oorspronkelijke sloten was sterk eutroof. Dat komt doordat de polder Krimpenerwaard ten zuidoosten van Gouda op een hoger niveau ligt. Daar vindt van oudsher veel landbouw en dus ook bemesting plaats. Door de hoge ligging wordt het kwelwater afkomstig uit de Krimpenerwaard onder de Hollandsche IJssel doorgedrukt en komt het bij ons in het plan naar boven als (te) voedselrijk water, wat dus een slechte waterkwaliteit oplevert in onze sloten en tochten. De grote waterplas die we maken fungeert als het ware als tegengewicht en houdt het voedselrijke water in de ondergrond. De waterplas ligt in de oksel van de dijk omdat het kwelwater juist daar het sterkst naar boven komt. Samenhang tussen veiligheid, kwantiteit en kwaliteit, dat maakt het hier uniek. Het is meer dan wonen aan een plas water.”

Zand, veel zand
Een aspect van duurzaam waterbeheer is grondverbetering. Stoffels: “We investeren veel in de grondverbetering. We hebben het land integraal opgehoogd en geëngineerd op een maximale restzetting van 20 cm in dertig jaar. Een bijzonder strakke eis voor een stad als Gouda waar bewoners gewend zijn dat de bodem continu blijft zakken. Maar met onze integrale benadering van duurzaam waterbeheer is het niet zomaar een kwestie van een berg zand dumpen om een stevige ondergrond te hebben voor het bouwen. De ophoging speelt ook een cruciale rol in droge voeten houden. Het vloerpeil is overal minimaal 1,3 meter boven waterpeil om wateroverlast te voorkomen.”
Daarnaast speelt de ophoging een cruciale rol bij het realiseren van de benodigde waterkwantiteit. De ophoging is direct van invloed op de drooglegging en daarmee op de bergingscapaciteit, omdat de drooglegging de mate bepaalt waarin het water in de wijk kan stijgen in het geval van een regen-event.

Golfbreker
Zo’n 6,5 tot 7 meter hoger dan Westergouwe, achter de primaire waterkering, ligt de getijderivier Hollandsche IJssel. Daartussen ligt nog de Ringvaart en een niveau lager ligt Westergouwe, als het ware als een soepbord. Hoewel het een bijna ondenkbare calamiteit is, kun je je wél voorstellen, dat áls de dijk hier doorbreekt, het water het soepbord in stroomt. Aan de buitenrand van de wijk is daarom een grote, versterkte betonnen wand gebouwd. Die is constructief zo opgebouwd dat deze een watergolf na een eventuele doorbraak, kan weerstaan en afremmen. Het afremmen van de stroomsnelheid is in zo’n geval cruciaal voor de veiligheid. De scenario’s hiervoor zijn uitgebreid gesimuleerd bij Deltares.
Uiteindelijk wordt de wand geïntegreerd in de begane grond van de zogenaamde Kadewoningen die er bovenop gerealiseerd worden. Voor die woningen geldt – zoals voor alle woningen in Westergouwe – dat het vloerpeil minimaal gelijk is aan het gemodelleerde inundatiepeil.

Winst in de tuin
Hanekamp: “Als laatste schakel in de keten van duurzaam waterbeheer zetten we in Westergouwe ook in op bewustwording bij de bewoners. Want de oplossing ligt ook in het openbaar groen en in de privé-tuinen. Daar valt veel winst te halen. Bij elkaar opgeteld beslaan die tuinen behoorlijk wat ruimte in het plan. We adviseren kopers om hier watervriendelijke tuinen aan te leggen; minder tegels, meer groen. Zo zullen we voorbeeldtuinen aanreiken, zodat mensen ideeën op kunnen doen.”

Gert-Jan Hanekamp is ontwikkelingsmanager bij Heijmans, Pieter Stoffels is eigenaar van TakeVijf Management en projectdirecteur namens de gemeente Gouda, VolkerWessels Vastgoed en Heijmans Vastgoed.

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.

Zoeken

Direct met ons in contact?

Adverteren in ons blad of op de website? 
Neem contact op met Frank van Gils
tel.: 06-53 88 82 66
e-mail: f.gils@bdu.nl

Een artikelidee voor de redactie?
Neem contact op met Teus Molenaar
tel.: 06-51578447
e-mail: tmlandenwater@gmail.com 

Advertenties