header

maandag, 13 mei 2019 12:41

Renovatie van stuwensemble Nederrijn en Lek

Rijkswaterstaat draagt met het ‘stuwensemble’ bij aan het bieden van voldoende drinkwater voor Nederland. Daarnaast zorgen de drie stuwcomplexen in de Nederrijn en Lek voor een vlotte en veilige scheepvaart. Het stuwensemble bestaat uit drie stuwcomplexen in de Nederrijn en Lek: bij Hagestein, Amerongen en Driel. Na ruim vijftig jaar trouwe dienst, waren de complexen toe aan een grootschalige renovatie.

Rijkswaterstaat startte in 1958 met de aanleg van de drie stuwcomplexen met als doel het verbeteren van zowel de waterhuishouding in Noord-Nederland als de bevaarbaarheid van de rivieren. Vóór de bouw van het stuwensemble, stroomde er in bepaalde perioden onvoldoende water door de IJssel naar het IJsselmeer. Ook was het waterpeil van de IJssel en de Nederrijn en Lek soms zo laag, dat de scheepvaart erdoor werd belemmerd. Met de komst van het stuwensemble zijn dit soort situaties verleden tijd.
Het stuwcomplex in Hagestein is als eerste opgeleverd: in 1960. Het complex bij Amerongen volgde in 1965, dat in Driel in 1970. Het ontwerp is van de hand van architect Wouter Hamdorff (1890 – 1965). Hij staat bekend om zijn functionele ontwerpen, waarin schoonheid en functionaliteit een harmonieus samenspel vormen. Die balans is goed terug te zien in de bouw van de drie stuwen.

Watermanagementtaken
Het stuwensemble vervult belangrijke watermanagementtaken. Zo kan de stuw bij Driel gezien worden als de ‘kraan’ van Nederland. Hoe zit dat? Het noorden van ons land is voor zijn zoet water aangewezen op het IJsselmeer. Daarom is het belangrijk dat het IJsselmeer constant van voldoende water – met name tijdens periodes van lagere afvoeren – via de IJssel wordt voorzien. Dit is de taak van de stuw bij Driel. Vandaar de naam ‘kraan van Nederland’.
De drie stuwcomplexen van het stuwensemble zijn vrijwel identiek aan elkaar. Elk stuwcomplex bestaat uit een stuw, een sluis, bediengebouw en een vistrap. Vanaf eind 2019 wordt vanuit één locatie in Amerongen centraal bediend vanuit de nieuw gebouwde bediencentrale.
Het stuwcomplex bestaat uit diverse onderdelen. De stuw heeft in feite de belangrijkste functie van het complex, namelijk zorgen dat de Nederrijn en Lek bevaarbaar blijven voor de scheepvaart. De stuw zorgt ervoor dat het water op een bepaald peil blijft, zodat de scheepvaart altijd kan doorgaan. Bij gesloten stuw maakt de scheepvaart gebruik van de sluis.

De vizierschuiven
De belangrijkste onderdelen van de stuw zijn twee halfronde stalen vizierschuiven. Door haar vorm en manier van heffen doet deze denken aan een vizierklep van een ridderhelm. Door middel van zware assen, zijn de kleppen in de landhoofden en de middenpijler gemonteerd. Met behulp van kabels kunnen deze schuiven worden geheven. Elektromotoren van 3 PK – 4 per schuif – zorgen voor de aandrijving van de kabeltrommels in de stuwtorens. Tijdens het heffen winden de kabels zich hier langzaam omheen. Het heffen kan in noodgevallen ook met de hand gebeuren. Een vizierschuif is 9 meter hoog en keert in gesloten toestand 4,5 meter water.
Door de bouw van de stuwcomplexen hebben de vissen geen vrije doorgang meer stroomopwaarts. Daarom zijn rond de eeuwwisseling bij ieder stuwcomplex vispassages gerealiseerd waardoor vissen dit punt in de rivier kunnen passeren. De vistrap bij stuw Amerongen is met een lengte van ruim 700 meter de langste vistrap van Europa. Per trap overbruggen de vissen een hoogteverschil van 16 cm.

Renovatiewerkzaamheden
Rijkswaterstaat renoveert op dit moment de drie stuwcomplexen in de Nederrijn en Lek. Siemens is als consortiumleider de uitvoerende partij voor deze renovatiewerkzaamheden.
De renovatie van het stuwensemble Nederrijn en Lek bestaat uit de volgende onderdelen:

  • vervanging van bedienings- en besturingsinstallaties van de stuwen en sluizen;
  • vervanging van de bewegingswerken van de stuwen en sluizen;
  • conserveren en wisselen van sluisdeuren, vizierschuiven en cilinderschuiven;
  • repareren van de betonconstructies van de sluizen, stuwen en aanbruggen;
  • realiseren van centrale bediening;
  • vervangen van de bolders en haalkommen (en aanleggen van een aantal extra haalkommen) voor schepen van CEMPT vaarklasse Va (schepen met een laadvermogen tussen de 1.500 en 3.000 ton);
  • alle onderhoudswerkzaamheden aan de stuwen en sluizen tijdens de renovatie.

    Op dit moment is de renovatie in volle gang. Sluis Amerongen en Hagestein zijn al gerenoveerd. En ook zijn de twee vizierschuiven van complex Amerongen vervangen en één in Driel. Thans wordt gewerkt aan de renovatie van sluis Driel en binnenkort volgt de vervanging van de vizierschuiven in stuw Hagestein.

Het stuwcomplex Hagestein draagt een monumentenstatus. Deze status is toebedeeld door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, vlak voor de renovatie van start zou gaan. Daarom wordt de vizierschuif – noord in Hagestein niet vervangen door een nieuwe schuif, maar renoveren we de vizierschuif Amerongen-Noord compleet en plaatsen deze uiteindelijk terug in Hagestein Noord. Hierdoor blijft en een belangrijk historisch element en de functie behouden.

Centrale bediening
Aan het einde van de renovatie gaat de bediening van de stuwen en sluizen in de Nederrijn en Lek over op centrale bediening. Hiervoor heeft Rijkswaterstaat op stuwcomplex Amerongen een nieuwe bediencentrale gebouwd.
Centrale bediening biedt Rijkswaterstaat de mogelijkheid om efficiënter te werken. Tegelijkertijd verhoogt Rijkswaterstaat hiermee het serviceniveau voor vaarweggebruikers, omdat de bediening wordt verruimd naar 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Door de bediening van de sluizen op elkaar af te stemmen, kunnen schepen vlotter doorvaren. Echter; bij noodgevallen of storingen, blijft het mogelijk om de stuwen en sluizen lokaal te bedienen. Hiervoor krijgt elk stuwcomplex een nieuw servicegebouw.

Bediencentrale
De nieuwe bediencentrale is gebouwd op het middeneiland van stuwcomplex Amerongen. Het ontwerp van dit unieke gebouw was in handen van Powerhouse Company uit Rotterdam. De vormgeving en inpassing van het nieuwe gebouw in het landschap speelden een belangrijke rol bij de uiteindelijke keuze voor een architect. Architect Stefan Prins: “Het stuwcomplex is in de jaren zeventig, in lijn met de tijdsgeest, puur functioneel opgezet. Maar het gebied heeft zich ontwikkeld, het is veel meer een belevingslandschap geworden. Daarbij past in onze ogen een gebouw dat een geheel eigen plek inneemt in de omgeving. We hebben in het ontwerp gekozen voor natuurlijke lijnen en bijzonder materialen.”

Benieuwd naar het project? Kijk op www.rws.nl/stuwensemble.

Christel Holleman is communicatieregisseur bij Rijkswaterstaat.

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.

Zoeken

Direct met ons in contact?

Adverteren in ons blad of op de website? 
Neem contact op met Frank van Gils
tel.: 06-53 88 82 66
e-mail: f.gils@bdu.nl

Een artikelidee voor de redactie?
Neem contact op met Teus Molenaar
tel.: 06-51578447
e-mail: tmlandenwater@gmail.com 

Advertenties