header

dinsdag, 09 juli 2019 08:35

Risicogestuurd beheer riolering

Systemen waarbij data van allerlei verschillende bronnen bij elkaar worden geveegd en geanalyseerd, zijn in gebruik bij bijvoorbeeld het weerbericht, filemeldingen en actuele vertrektijden van het OV op je telefoon. Digitalisering neemt overal een vlucht, ook in het rioolbeheer. Bijvoorbeeld in Roosendaal, waar de eerste stappen zijn gezet naar datagedreven rioolbeheer, zoveel mogelijk gebruikmakend van open standaarden.

Najaar 2020. Na alweer een lange hete zomer met nauwelijks neerslag staat de riolering nu onder druk. Er valt meer neerslag dan gemiddeld en de stad heeft grote moeite met het verwerken van de hoeveelheid water. Om wateroverlast te voorkomen, moet het zo snel mogelijk weggewerkt worden en uitval van (onderdelen van) de riolering is zeer ongewenst. Gelukkig is de gemeente net overgestapt van een normgerichte naar een risicogestuurde organisatie en zijn er tools beschikbaar gekomen die meer kunnen vertellen over de status van het riool. Zojuist nog kreeg de beheerder een pop-upbericht op zijn telefoon. Op twee plekken in het riool nadert de vulling een kritieke waarde. De verantwoordelijke opdrachtnemer heeft deze melding al in behandeling genomen en zal volgens afspraak binnen een uur melden hoe het er voor staat.
De beheerder wacht de analyse rustig af en focust zich op belangrijkere zaken deze dag, zoals het goed bekijken van de risicoanalyse van de opdrachtnemer die vanochtend digitaal is binnengekomen.

Datagedreven beheer
Een gemiddelde stad in Nederland heeft al snel 50.000 objecten (leidingen, putten, gemalen et cetera) waarvan geografische kenmerken en toestandsgegevens zijn vastgelegd op (diverse) datadragers. Deze data is zeer waardevol aangezien hier informatie uit gehaald kan worden voor te nemen maatregelen en de budgettering. De intrede van ‘datagedreven beheer’ (ook wel: risicogestuurd beheer) is dan ook onomkeerbaar en ontzettend logisch.
Bij datagedreven beheer worden (gevalideerde) data uit allerlei relevante bronnen gebruikt voor het maken van n-dimensionale analyses. Hierbij worden immens veel data met elkaar vergeleken, waardoor verbanden ontstaan die het menselijk brein niet zou kunnen vinden. Wanneer wordt gewerkt met open standaarden, zoals het Gegevenswoordenboek Stedelijk Water (GWSW), zijn de mogelijkheden oneindig groot.

Realtime informatie
In de vrijvervalriolering zijn veel data afkomstig uit onderzoeks- en onderhoudsactiviteiten in de riolering, maar een echte slimme stad maakt ook gebruik van realtime informatie. Realtime (grond)waterhoogtes, debieten en waterkwaliteit in leiding, weersvoorspellingen et cetera.
In de gemeente Roosendaal is de afdeling Stedelijk Water begonnen met het toekomstbestendig maken van de organisatie door beheerprocessen slimmer en efficiënter in te richten. In samenwerking met het adviesbureau i-Sago is het huidige proces van de beheerder vrijvervalriolering in kaart gebracht en is een plan ontwikkeld voor een datagedreven beheerproces. De opdrachtgever/projectleider doet hierbij nadrukkelijk een beroep op de expertise van een kundige rioleringspartner die vanzelfsprekend vakkennis vanuit de riolering inbrengt, maar ook de motor levert voor het datagedreven proces. Deze motor wordt in het huidige beheerscontract ‘risicogestuurd onderhoud en onderzoek van de vrijvervalriolering’ het slim-systeemmodel genoemd.

Opslag en gebruik van data
Eén van de eerste stappen op weg naar een datagedreven beheerproces is het uniform wegzetten van data conform de landelijke (open) standaarden die de stichting Rioned heeft ontwikkeld. Zo wordt de Areaaldatabase GWSW-proof gemaakt en daarmee geschikt voor conformiteits-toetsen (data.gwsw.nl), maar ook geschikt voor het uniform gebruiken van het slim-systeemmodel.
Toestandgegevens (statisch en real time) worden opgeslagen in een uniforme database waarbij data aangeleverd dienen te worden conform de geldende standaarden (RibX of OroX bijvoorbeeld). Met deze manier van data-opslag zijn we definitief af van de losse gegevensdragers die ongebruikt in de spreekwoordelijke la verdwijnen.
Een derde pijler van het contract is het benoemen van alle overige data die beschikbaar zijn in den lande en relevant (kan) zijn voor het bepalen van de toestand van de riolering of voor het functioneren daarvan. Deze data noemen we prestatiegegevens. Diverse open databronnen kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden middels een open-data portal, maar er zijn ook legio andere bruikbare databronnen die mogelijk relevant zijn voor datagestuurd beheer, zoals bijvoorbeeld opgenomen in Pdok. De expertise van de opdrachtnemer is hierin leidend.

Common Ground
Met het standaardiseren van areaaldata wordt de eerste stap gezet in de richting van een open en transparante overheid waarbinnen met inachtneming van de privacyregels gegevens sneller en veiliger kunnen worden uitgewisseld. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft onder de werknaam Common Ground een digitaliserings-strategie tot stand laten komen zodat gemeenten minder afhankelijk zijn van hun vaste leveranciers en daarmee een vendor lock-in kunnen vermijden.
Op basis van de genoemde open datastructuren is aan marktpartijen gevraagd een slim-systeemmodel te ontwikkelen met als output een (GWSW) maatregeladvies en objectkwaliteit per object. De objectkwaliteit is een weergave van de kwaliteit van de aanwezige gegevens en/of van de kwaliteit van het ruimtelijke element. Het bijbehorende maatregeladvies dient gestandaardiseerd te worden conform de in ontwikkeling zijnde standaard GWSW-maatregelen (http://data.gwsw.nl/maatregelen/).

Beheerder blijft aan zet
Hoewel de objectkwaliteit en het maatregeladvies geautomatiseerd tot stand komen, is het niet zo dat deze output zonder een menselijke filter voor waarheid wordt overgenomen. In het toegepaste contract voor de gemeente Roosendaal is de opdrachtnemende partij ook verantwoordelijk voor het uitvoeren van onderhoud en onderzoek en stelt derhalve zijn eigen ‘plan van aanpak’ voor aan de opdrachtgever. Na goedkeuring kan de opdrachtnemer aan de slag. De adviezen over reparaties en aanpassingen neemt de opdrachtgever ter harte en vrijblijvend laat hij/zij deze werkzaamheden uitvoeren door een derde partij. Hiermee verandert de rol van opdrachtgever van beheerder naar ‘regisseur’.

Contract communicatie
Bij een datagedreven contract vindt veel communicatie plaats tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Niet alleen dienen gemaakte contractafspraken (diverse plannen en voortgangsrapportages) besproken te worden, ook maatregelprogramma’s en grote hoeveelheden data worden uitgewisseld. Deze uitwisseling van bestanden wordt op de meest efficiënte manier ingericht, namelijk door de opdrachtnemer direct toegang te geven tot de juiste databases.
De communicatie zelf (tussen personen) wordt vastgelegd middels de VISI-systematiek om te voorkomen dat een wildgroei van documenten ontstaat. Ook kan door middel van VISI in één oogopslag worden gezien of er wordt voldaan aan alle contractafspraken, waardoor betalingen kunnen worden gedaan of juist stopgezet. Contractbeheersing wordt hierdoor een stuk gemakkelijker. VISI is een open standaard, die zich richt op digitale communicatie tussen partijen in een bouwproject. VISI moet, net als GWSW, op basis van ‘pas toe of leg uit’ wetgeving, worden toegepast op de uitwisseling van bouwprocesinformatie tussen partijen in de bouwsector, zowel de grond-, weg- en waterbouw, de burger & utiliteitsbouw als de installatiebranche.

Contract voor tien jaar
De gemeente Roosendaal heeft het contract in eerste instantie voor vier jaar aanbesteed, met een mogelijke verlenging van drie keer twee jaar, zodat een contractperiode van tien jaar kan ontstaan. Deze periode komt overeen met het inspecteren en reinigen van het gehele stelsel in de gemeente Roosendaal op basis van de huidige beheerstrategie. De opdrachtnemer krijgt deze periode tot zijn beschikking om het gehele areaal van de gemeente onder controle te krijgen en tevens de gehele areaaldatabase te vullen met actuele en betrouwbare gegevens conform de kenmerken van de GWSW-MDS (minimale dataset).
Tevens is de inschrijver in de aanbesteding uitgedaagd om continu verbeterings- en investeringsvoorstellen te doen. Nieuwere en betere technieken kunnen dan sneller worden ingezet en dit staat garant voor een efficiënt beheerd en kwalitatief uitstekend functionerend riool voor de toekomst.

Koen Schellekens is adviseur bij i-Sago.

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.

Zoeken

Direct met ons in contact?

Adverteren in ons blad of op de website? 
Neem contact op met Frank van Gils
tel.: 06-53 88 82 66
e-mail: f.gils@bdu.nl

Een artikelidee voor de redactie?
Neem contact op met Teus Molenaar
tel.: 06-51578447
e-mail: tmlandenwater@gmail.com 

Advertenties