header

maandag, 09 september 2019 08:47

Nieuwe bestrijding muskusratten minimaliseert graafschade dijken

Je beseft niet zo snel dat we de veiligheid van onze dijken, kaden en oevers mede te danken hebben aan zo’n vierhonderd muskusrattenbestrijders. Zij zijn dagelijks aan de slag om de populatie muskusratten in Nederland onder controle te houden, zodat ze geen graafschade kunnen aanrichten. Dat lijkt een simpele klus, maar er gaat een wereld van onderzoek, innovatie en strategie achter schuil.

Patrick Poelmann, dijkgraaf van Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden en voorzitter van de bestuurlijke commissie muskus- en beverratten van de Unie van Waterschappen, en Dolf Moerkens, beleidsadviseur bij de Unie van Waterschappen, vertellen hoe het de afgelopen jaren ging en wat de plannen zijn voor de toekomst.
Als het gesprek begint, laat Patrick Poelmann trots twee objecten zien: een beeldje en een knuffel van een muskusrat. Beide heeft hij, op verschillende momenten, ontvangen voor zijn inzet op het thema muskusrattenbeheer. “Best een aaibaar dier, de muskusrat. Vind je niet?”, zo begint hij.
Poelmann en Moerkens werken al negen jaar samen. “In die negen jaar hebben we kunnen werken aan hoe je de bestrijding van muskusratten kunt optimaliseren. En hoe je daarnaast omgaat met het maatschappelijke debat. Want er wordt veel van gevonden dat je met dieren aan de slag bent, veel meer dan vroeger. Het was vroeger een agrarisch onderwerp, tegenwoordig is het vooral politiek. Mede omdat het onderwerp inmiddels op de kaart staat, en dat is dan wel weer goed. Dat was een aantal jaar geleden wel anders, er was onvoldoende gevoel van urgentie. Daarvoor is de commissie opgericht, zodat we werkzaamheden structureler konden inrichten”, aldus Poelmann.

Veldproef
Een ander aspect waar Poelmann en Moerkens samen aan hebben gewerkt, is het wenden van het perspectief. “Het ging de afgelopen jaren niet zozeer om het bestrijden van het dier omdat het schade aanricht. Maar om hoe we meer te weten konden komen over de populatie dynamica en de verspreiding van de muskusrat”, vertelt Moerkens. “We hebben hiervoor de veldproef muskusratten gestart. Kan de bestrijding van muskusratten gerichter, goedkoper en met minder dierenleed? Dat was de vraag achter de Veldproef Muskusratten, een landelijk wetenschappelijk onderzoek naar de noodzaak en de effectiviteit van het muskusrattenbeheer. Dit onderzoek, dat in 2013 is gestart, duurde drie jaar. Daarna volgde een periode waarin de gegevens werden geanalyseerd.”

Hele jaar door
Uit het eindrapport van de Veldproef Muskusratten bleek dat het het meest effectief is om muskusratten het hele jaar door te bestrijden. “In het onderzoek zijn drie vormen van bestrijding uitgetest in verschillende gebieden in Nederland: jaarrondbestrijding, seizoensbestrijding en objectbescherming. Bij objectbescherming wordt alleen bestreden rond objecten als dijken, gemalen en sluizen. Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat bestrijding het hele jaar door het meest effectief is om de populatie onder controle te houden”, aldus Moerkens. Hij vervolgt: “Door deze studie hebben we een goed model gekregen waardoor we nauwkeuriger voorspellingen kunnen doen over hoe populaties zich ontwikkelen. Ook de hoeveelheid muskusratten in de omgeving speelt een belangrijke rol. Als daar veel muskusratten zitten, zijn ze binnen de kortste keren weer terug.”

Aanbeveling
“De uitkomsten van de Veldproef zijn meegenomen bij het opstellen van de langetermijnvisie voor het muskusrattenbeheer”, vertelt Poelmann. “Een aanbeveling van de onderzoekers was bijvoorbeeld om de capaciteit van muskusrattenbestrijding niet te snel af te bouwen en de overweging om de bestrijdingsstrategie te wijzigen in terugdringing van muskusratten tot de landgrens.”
De aanbeveling heeft geresulteerd in een bureaustudie naar verschillende bestrijdingsstrategieën. Hierin zijn niet-bestrijden en terugdringen tot de landsgrens vergeleken met de huidige bestrijdingsstrategie ‘onder controle houden’. In de studie zijn deze strategieën onderling vergeleken. Onderdeel van een multi-criteria-analyse waren bijvoorbeeld het risico voor de waterkeringen, dierenwelzijn en ecologie, ook is een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse uitgevoerd.

Nieuwe strategie
Tijdens de ledenvergadering van 14 juni heeft de Unie van Waterschappen besloten dat muskusratten tot aan de landsgrens worden teruggedrongen. De nieuwe bestrijdingsstrategie minimaliseert het risico op graafschade in dijken en oevers. Zo blijft de waterveiligheid verzekerd. “Het is mooi dat we het op deze manier hebben kunnen doen. Het is zorgvuldig gegaan. Er gaat veel tijd in zitten om mensen op te zoeken en de dialoog aan te gaan. Veel dierenorganisaties bijvoorbeeld zijn betrokken geweest bij de opzet voor de nieuwe bestrijdingsstrategie. Met een goed resultaat: er is een heel nieuw beleid gemaakt”, aldus Poelmann.
“Daarnaast is gebleken dat deze bestrijdingsstrategie van muskusratten een positief effect heeft op de biodiversiteit”, zegt Moerkens. “Muskusratten behoren tot de top 5 van dieren met de grootste impact op ecosystemen. Ze eten planten zoals riet en lisdodde weg, waardoor ze de biodiversiteit aantasten.”

Nederland muskusratvrij
In de oude strategie werd de populatie muskusratten ‘laag’ gehouden, met een landelijke doelstelling van niet meer dan vijftien muskusratvangsten per 100 kilometer watergang. Met de nieuwe aanpak willen de waterschappen het binnenland van Nederland muskusratvrij krijgen. Het duurt ongeveer twaalf tot vijftien jaar om dat te bereiken. Met name de instroom van muskusratten uit Duitsland is hoog. “Duitsland heeft er kennelijk minder last van. We zorgen dat we communiceren met de overheden over de grens. Maar om te voorkomen dat de muskusratten terugkeren, moeten we langs de landsgrens muskusratten blijven vangen. Met innovaties, zoals speuren in het water door middel van eDNA, kunnen we muskusratten sneller en eenvoudiger vangen”, vertelt Poelmann. Ook zal er in de toekomst gecontroleerd moeten blijven worden op de aanwezigheid van muskusratten in het binnenland.

Andere bedreigingen?
Een ander dier dat de veiligheid van dijken in gevaar kan brengen is de beverrat, die valt ook onder het bestrijdingsbeleid van de waterschappen. “Dit is een heel ander dier”, zegt Poelmann, “dat vooral in het oosten van het land voorkomt. De beverrat vangen we al op bij de landsgrens. Dit financieren we solidair met alle waterschappen. Daarmee ontstond de gedachte ‘kunnen we dit niet ook zo doen bij de muskusrat’. Daarom nu dit nieuwe beleid volgens dezelfde gedachtegang.” De verwachting is dat de kosten van muskusratbestrijding volgens de nieuwe strategie op termijn lager zijn dan met de oude aanpak.
Waar minder duidelijkheid over is, is de bever. Moerkens is heel benieuwd hoe dat zich verder gaat ontwikkelen. “De waterschappen ondervinden steeds meer last van het dier. Als het echt de waterveiligheid gaat ondermijnen dan moeten we er iets mee, in een deltaland als Nederland. De bever is een beschermde soort, voordat ingegrepen kan worden moet er aan allerlei criteria voldaan worden”, geeft Moerkens aan.
“Verder zijn er nog de rivierkreeften, die brengen vooral veel ecologische schade toe. Wat ze graven lijkt oppervlakkig, ze maken veel gebruik van bestaande gangen en houden die in stand.”
“De veldproef leverde verrassende gegevens op. Ik hoop dat wat we nu zorgvuldig bedacht hebben klopt. Ik wens mijn opvolger heel veel succes”, sluit Poelmann het gesprek af. Hij nam eind augustus 2019 afscheid als dijkgraaf en daarmee ook van de bestuurlijke commissie muskus- en beverratten.

Miranda van der Voort-Verhoeven is senior communicatieadviseur; Dolf Moerkens is beleidsadviseur (beiden bij Unie van Waterschappen).

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.

Zoeken

Direct met ons in contact?

Adverteren in ons blad of op de website? 
Neem contact op met Frank van Gils
tel.: 06-53 88 82 66
e-mail: f.gils@bdu.nl

Een artikelidee voor de redactie?
Neem contact op met Teus Molenaar
tel.: 06-51578447
e-mail: tmlandenwater@gmail.com 

Advertenties