header

maandag, 07 oktober 2019 13:51

Hergebruik van kunstwerken is onvermijdelijk en mogelijk

Nederland streeft naar een circulaire economie. In 2050 willen we geen nieuwe primaire grondstoffen toepassen in onze (bouw)economie, geen fossiele brandstoffen gebruiken en geen CO2-emissie veroorzaken. Een flinke opgave waarvoor we nog wel een en ander moeten doen. Want we weten eigenlijk helemaal niet hoe we circulair moeten werken, als we al weten wat de definitie van circulariteit precies is.

Dat is niet gek, want er is nog maar weinig ervaring mee. In de Open Leeromgeving Circulair Viaduct (Land+Water, 17 januari 2019) en in vele andere initiatieven wordt gewerkt aan ontwerp- en bouwmethoden die dit circulaire werken mogelijk en gemakkelijker gaan maken. Daarnaast wordt veel nagedacht over het reduceren van afval door hergebruik. Vaak is dit laagwaardig hergebruik in de vorm van recycling. Soms zien we gelukkig ook al hoogwaardigere vormen van hergebruik. Bijvoorbeeld bij bruggen.

Het doel
Is hergebruik een puur idealistisch streven? Het antwoord is duidelijk: nee! Er zijn meerdere argumenten voor hergebruik en daar hoort ook gewoon een economisch belang bij. Met de opgave om 40.000 bruggen te vervangen in de komende dertig jaar staan we met alleen dit ene onderwerp al voor een enorme uitdaging. Het gaat om erg véél bruggen en het moet ook nog eens in korte tijd.
Tel daarbij op dat de bouw een grondstofintensieve sector is en het is wel duidelijk dat er meervoudige winst te behalen valt: vermijden van het gebruik van oprakende primaire grondstoffen, minder CO2-emissie van het gebruik van staal of beton, een financiële besparing en mogelijk ook tijdswinst. Allemaal reden om vol in te zetten op een Leeromgeving Hergebruik van kunstwerken. En om een tweetal voorbeelden voor het voetlicht te brengen.

Aldwâldmersyl
De brug in de Wâlddyk bij Aldwâldmersyl (Oudwoude in het Nederlands) is aan vervanging toe. Het is een historische plek met een eeuwenoude sluis. “Zo’n bijzondere plek wil je recht aandoen. Maar het budget was beperkt. Dus dat dwong ons om om te denken”, vertelt projectleider Boele Dijkstra van gemeente Noardeast-Fryslân. Tijdens een kenniscafé, georganiseerd door Ohpen Ingenieurs uit Leek kwam het idee op tafel op een bestaande brug te zoeken. Het idee sloeg gelijk aan. Vanaf dat moment is het pionieren met een goede dosis noordelijke nuchterheid begonnen.
De eerste vraag die rees was: Hoe kom je aan een tweedehands brug? “We hebben gewoon een advertentie geplaatst in de krant”, is het simpele antwoord van Boele. Dit leverde al snel vijf bruggen op om uit te kiezen. Dan sta je voor de volgende vraag: Hoe bepaal je welke brug geschikt is voor jouw project? Voor nieuwbouw zijn er bestaande kaders en normen, maar voor hergebruik is er nog niks vastgelegd. De keuze viel op het vrijkomende valdeel van de brug bij Ritsumasyl. De timing was goed, hij was groot genoeg, waarschijnlijk ook wel passend te maken en ogenschijnlijk sterk. Gezond boerenverstand. Je moet ergens beginnen.”
Ohpen Ingenieurs heeft met de gemeente en de hulp van de partners Lievense, architectenbureau FARSK en de NHL Stenden Hogeschool een plan gemaakt en uitgevoerd om de haalbaarheid te toetsen. De bestaande ruim honderd jaar oude brughoofden werden onderzocht en de veiligheid en aanpasbaarheid van het valdeel van de brug uit Ritsumasyl werd onderzocht. Architectenbureau FARSK maakte ontwerpen voor de landschappelijke inpassing van de tweedehands brug, met circulair hergebruikt materiaal. Daarna zou ook bekeken worden of al dat circulaire gebruik daadwerkelijk een gunstige CO2-voetafdruk oplevert. En uiteraard zou ook het kostenplaatje goed uitgewerkt worden. Als alle seinen op groen stonden, zou met de uitvoering gestart worden.

Verrassingen
De seinen gingen alleen niet meteen op groen. “Als je pioniert, kom je gegarandeerd verrassingen tegen en moet je soms je plannen omgooien”, vertelt René Garlich, bedrijfsleider van Ohpen Ingenieurs. “De NHL Stenden ontdekte in hun onderzoek aan het valdeel dat er een bros staaltype in verwerkt zit. Dat brosse staal en het gebruiken van verschillende staaltypes in één brug komt blijkbaar vaker voor bij bruggen uit de jaren vijftig. Het grote probleem daarmee is dat bij overbelasting zo’n soort brug in één keer bezwijkt.” Daarmee bleek het valdeel helaas dus niet geschikt voor hergebruik. “Jammer, maar zeker niet het einde!”, zegt Boele.
Het bleek zelfs inspiratie om een trede hoger op de hergebruikladder te gaan zitten. Uit al het onderzoek blijkt nu dat de brughoofden nog in perfecte staat zijn en dat het middendeel van de liggende brug ook nog prima is. Alleen de later aangebouwde zijkanten van de brug moeten worden vervangen. “We gaan nu dus de huidige brug opknappen. In plaats van een re-use brug krijgen we nu een re-design brug, wat nog beter is”, vertelt een trotse Boele.

Cruquiusbrug
Een van de beide Cruquiusbruggen tussen Heemstede en Haarlemmermeer is aan het einde van zijn levensduur. Het projectteam van de provincie Noord-Holland heeft als opdracht meegekregen veel aandacht aan duurzaamheid te besteden. De nieuwe brug moet energieneutraal, onderhoudsvriendelijk zijn, zo weinig mogelijk CO2-emissie opleveren en volgens circulaire principes (Industrieel Flexibel Demontabel) gebouwd worden. Begin dit jaar ontstond het idee om te onderzoeken of een bestaande brug gebruikt kan worden in plaats van een nieuwe brug te bouwen. Geen nieuw materiaalgebruik, minder CO2 en mogelijk ook minder kosten.
Toevallig heeft de provincie Noord-Holland zo’n her te gebruiken brug beschikbaar. Voor de vervanging van de bruggen in de provinciale weg N203 bij Krommenie heeft de provincie een compleet aanbestedingstraject doorlopen, en een nieuwe brug laten bouwen. Deze brug bleek echter planologisch niet inpasbaar. De provincie is dus eigenaar van een inmiddels vijf jaar oude, maar ongebruikte brug, met toebehoren. Een kans! Daarop besluit de Provincie Noord-Holland te onderzoeken of deze brug als Cruquiusbrug kan gaan dienen. De eerste actie die werd ondernomen is de technische haalbaarheid te onderzoeken. Dat bleek positief, maar leverde wel de volgende discussie op: de doorvaart. Het beschikbare brugdek bleek korter dan de voor de Cruquiusbrug gewenste lengte.
Programmamanager Marco Hofman: “Dit was de eerste keer dat we in onze organisatie niet alleen vanuit de vooraf opgestelde specificatie, maar ook vanuit het beschikbare materiaal met elkaar in gesprek gingen. Ik ben er trots op dat ons management uiteindelijk een beslissing heeft kunnen nemen die vanuit beide perspectieven goed was: een aanpassing van de gewenste doorvaart op de beschikbare onderdelen, goed voor de Ringvaart, en maakbaar met het beschikbare brugdek. Deze beslissing geeft het projectteam het vertrouwen dat het kan lukken.”
Op dit moment wordt onderzocht of het echt mogelijk is. Geconstateerd is dat niet alle onderdelen van de beschikbare brug herbruikbaar zijn. Het brugdek heeft een grote kans van slagen, maar er blijven nog veel vragen. Wordt vervolgd...

De toekomst
Er valt nog veel te onderzoeken, dat is duidelijk. Maar deze casussen hebben al waardevolle inzichten opgeleverd.
De behoefte aan meer ervaringen en kennis over hergebruik van kunstwerken is groot. Dat bleek wel op de bijeenkomst die De Bouwcampus op 7 oktober organiseerde samen met Platform WOW. Het devies: gewoon doen en de geleerde lessen goed documenteren en breed delen.
Tijdens de bijeenkomst zijn de casussen van Aldwâldmersyl en Cruquius, een aantal initiatieven van Rijkswaterstaat en nog vele andere besproken. De inzichten en ideeën die dit opleverde vraagt om een Open Leeromgeving. De Bouwcampus komt binnenkort met een voorstel hoe verder te gaan met dit onderwerp. Geïnteresseerde partijen kunnen zich aanmelden om mee te ontwikkelen, en hergebruik het nieuwe normaal te laten worden.

Marco Hofman werkt bij de provincie Noord-Holland en De Bouwcampus; Valerie Kort werkt bij Ohpen Ingenieurs en Sanne van het Nederend werkt bij de provincie Noord-Holland.

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.

Zoeken

Direct met ons in contact?

Adverteren in ons blad of op de website? 
Neem contact op met Frank van Gils
tel.: 06-53 88 82 66
e-mail: f.gils@bdu.nl

Een artikelidee voor de redactie?
Neem contact op met Teus Molenaar
tel.: 06-51578447
e-mail: tmlandenwater@gmail.com 

Advertenties