Bodemdaling staat op de agenda

Bodemdaling staat op de agenda

Alles wijst erop dat kennis delen over bodemdaling hard nodig is. Alleen met de juiste kennis en kennismanagement zijn de juiste beslissingen te nemen over complexe maatschappelijke opgaves van bodemdaling en funderingen. Zie hier de taak van het nationaal Kennis­centrum Bodemdaling en Funderingen.

Bodemdaling staat op de agenda

Schade aan vitale boven- en ondergrondse infrastructuur zoals wegen, riolering en gasleidingen zijn aan de orde van de dag op slappe bodem. Ook in het landelijk gebied leidt bodemdaling tot grote uitdagingen. Zo wordt jaarlijks circa 5 megaton CO2 equivalenten uitgestoten door veenafbraak in de veenweidegebieden.

Bodemdaling staat op de agenda

In Den Haag is men zich inmiddels bewust van deze problematiek. Het kabinet wil water en bodem sturend laten zijn bij beslissingen over de inrichting van ons land. Dat heeft de ministerraad besloten, op voorstel van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In de Kamerbrief van 25 november 2022 beschrijven minister Mark Harbers en staatsecretaris Vivianne Heijnen van IenW de urgentie en het beleid.

Bodemdaling staat op de agenda

Het veranderende klimaat zet alles bovendien op scherp. Het kabinet baseert het beleid hiervoor op zeven uitgangspunten, zo schrijven de bewindslieden in de brief:

  • Niet afwentelen;

  • Meer rekening houden met extremen;

  • In samenhang omgaan met wateroverlast, droogte en bodem;

  • Meerlaagsveiligheid;

  • Bodem minder afdekken, minder vergraven, niet verontreinigen;

  • Integrale aanpak in de leefomgeving;

  • Comply or explain.

Aanpak funderingsschade

Tot voor enkele jaren terug was funderingsschade vooral een vraagstuk dat in West- en Noord-Nederland speelde, waarbij het vaak om de aantasting van houten paalfunderingen en sterke bodemdaling ging in daarvoor gevoelige gebieden. Maar door zakkende grondwaterstanden, veroorzaakt door langdurig neerslagtekort in hele warme zomers, komen er steeds meer meldingen uit andere delen van Nederland. Nu blijken ook in gebieden met andere grondsoorten, zoals het riviergebied met veel kleihoudende gronden, funderingsproblemen voor te komen. Dit komt door krimp en zwel van deze kleilagen.

In de brief van 9 oktober 2023 informeert minister De Jonge de Tweede Kamer over de aanpak van funderingsschade op landelijk niveau. In de brief geeft hij een toelichting op de volgende aspecten:

  • De omvang van het probleem;

  • De wijze waarop de rijksoverheid wil komen tot een meer samenhangende, integrale aanpak van funderingsschade;

  • De (landelijke) werking van het Fonds Duurzaam Funderingsherstel (een voorziening voor woningeigenaren met funderingsproblemen die bij hun eigen bank geen lening kunnen krijgen voor herstel);

  • Het ondersteunen van de lokale uitvoering via kennis en innovatie in de Nationale aanpak Funderingsproblematiek (NAF) en via het nationaal Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen (KBF).

Kenniscentrum helpt

Het nationaal Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen werkt aan het verbinden, versterken en ontwikkelen van kennis rond bodemdaling en funderingsproblemen. Het verspreidt kennis online via de website, fysiek met de vestiging in Gouda en programmeert roadshows waarbij kennis actief opgehaald en gedeeld wordt. Ook voert het Kenniscentrum een divers kennisprogramma uit dat gericht is op kennisverspreiding voor professionals. Via het online loket worden vragen van iedereen beantwoordt; ook van particulieren en individuele ondernemers.

Experience Bodemdaling

Eind oktober is bij het Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen in Gouda de Experience Bodemdaling geopend. De Experience bestaat uit een megascherm waarop twaalf interviews met particulieren en professionals worden vertoond, daarnaast is er een grote ronde tafel waarop naar keuze bodemdaling- en grondwaterkaarten geprojecteerd worden. De Experience heeft tot doel inzicht te geven in de problematiek van bodemdaling en funderingen en is een uitstekende manier om een (groeps) gesprek op gang te brengen.

Filmpjes op het grote scherm geven een beeld van wat er speelt in Nederland op het gebied van bodemdaling en funderingsproblemen. Doel hiervan is om de aanwezigen te prikkelen en bewust te maken. De moderator kan de interviews kiezen die aansluiten bij het inhoudelijk doel van de bijeenkomst. De projecties op de tafel geven inzicht in de bodemproblematiek en mogelijke oplossingsrichtingen in een geselecteerd gebied, plaats of wijk. Behalve de vaste Experience bij het Kenniscentrum is er ook een online en een reizende Experience beschikbaar. De online variant biedt dezelfde inhoud die ook in Gouda beschikbaar is en heeft hetzelfde doel: gesprekken op gang brengen en ondersteunen. De toegang tot de online Experience wordt verleend via een inlogcode. De reizende variant bestaat uit mooie aan elkaar geschakelde panelen met een tv-scherm voor de filmpjes en is uitermate geschikt om tijdelijk te plaatsen op congressen en bijeenkomsten, bij overheidsinstanties of bedrijven werkzaam in de sector. Wie een van deze mogelijkheden wil gebruiken: mail naar [email protected].

Kennis delen en ontwikkelen

Het Kenniscentrum brengt kennis over problemen en oplossingen actief bij elkaar via zogenoemde deelexpedities en andere activiteiten. Zo krijgen mensen en organisaties de informatie die zij nodig hebben. In een factsheet wordt beschreven wat we wel en wat we niet weten (kennisvragen) over het onderwerp. Een aantal recente initiatieven zijn:

  • Toolbox Actief Grondwaterpeilbeheer; Actief Grondwaterpeilbeheer is een methode om schommelingen in het grondwater te beperken. De Toolbox is bedoeld om gemeenten en anderen te helpen om Actief Grondwaterpeilbeheer volwaardig mee te laten wegen bij beslissingen over rioolvernieuwing én om de implementatie ervan te ondersteunen. De Toolbox bevat een overzicht van juridische aspecten, benodigde lokale kennis en discussiepunten. Verder bevat de Toolbox instrumenten die helpen bij de communicatie met bewoners.

  • Coalitie Stevige Steden: Funderingen en nieuw handelingsperspectief. Het KBF bundelt krachten met RVO en de Coalitie Stevige Steden en geeft via bijeenkomsten informatie over de stand van zaken omtrent het dossier funderingsproblematiek. De laatste kennis en ontwikkelingen worden uitgewisseld, versterkt en toegepast via een breed netwerk dat bestaat uit overheden, bedrijven, koepelorganisaties en dergelijke.

  • Deelexpedities rondom funderingen. Er lopen twee deelexpedities over funderingen: één gaat over het verbeteren van de wijze waarop funderingen een plek hebben in het proces van koop en verkoop van een woning. Dit proces is nu onvoldoende. De andere deelexpeditie adresseert de toenemende uitdagingen voor funderingen in veenweidegebieden (niet het stedelijk gebied maar de bebouwing in het buitengebied zoals daar waar het gaat om lintbebouwing.

  • Bodemdalingbestendige nieuwbouw. In het algemeen onderkennen veel partijen dat de enorme bouwopgave bodemdalingbestendig gebouwd moet gaan worden. Eén van de eerste en belangrijkste stap zal zijn te definiëren wat nu eigenlijk bodemdalingbestendige nieuwbouw is en voor welke onderdelen strategische uitgangspunten moeten worden benoemd. Hierbij wordt steeds de verbinding gezocht met de eisen die klimaatadaptatie met zich brengt. Dit moet snel gebeuren, omdat veel nieuwbouw aanstaande is. Het KBF heeft het project bodemdalingbestendige nieuwbouw gestart en beoogt samen met concrete partijen in concrete gebieden bodemdalingbestendige nieuwbouw te realiseren en dit te verbinden met de klimaatbestendigheid van de wijken.

  • Bodemdaling in veenweide. Daarnaast lopen er binnen het KBF meerdere projecten in veenweidegebieden. Zoals het delen van kennis en ervaring in gebiedsprocessen veenweide, samen met het onderwijs doen we onderzoek naar Melkveehouderij in veengebieden met hoge grondwaterstanden en de deelexpeditie naar Waterinfiltratiesystemen (WIS) naar de effecten, de watervraag en het materiaalgebruik.

Meedoen?

Wil je meedoen in een van de vele activiteiten van het KBF, de Experience Bodemaling gebruiken voor een inspirerende bijeenkomst of op een andere manier verbinding zoeken met het Kenniscentrum laat het dan weten via [email protected] of kijk op www.kbf.nl.

Martine van Amerongen is communicatieadviseur; Robert van Cleef is coördinator stedelijk gebied en Corné Nijburg is netwerkmanager/directeur (allen bij Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen).