Tweede-leven-brug op het Floriadeterrein

Wegen
Bruggen & viaducten 
‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Op het Floriadeterrein in Almere is een nieuwe brug gebouwd die gemaakt is van hergebruikte brugonderdelen. Bouwer Dura Vermeer nam het initiatief om onderdelen van een oud viaduct te oogsten en opnieuw in te zetten.
Het idee voor een tweede-leven-brug komt van Dura Vermeer. (Foto’s: Dura Vermeer)

De tweede-leven-brug heeft haar oorsprong binnen een gebiedscontract van Rijkswaterstaat. Dura Vermeer werd gevraagd het fiets- en voetgangersviaduct Bolgerijsekade over de A27 nabij Vianen te verwijderen. De bovenbouw bestond uit zes modules die samengesteld waren uit twee voorgespannen I-liggers en een daartussen gespannen plaat. De modules hadden een lengte van 25 en 28 meter, waren eenvoudig te demonteren en alle constructieve aanleggegevens waren beschikbaar. Dura Vermeer koos er destijds voor om de modules te ‘oogsten’ en in depot te plaatsen tot herinzet zich zou voordoen.

Draagvlak tweede-leven-brug

De Bruggencampus Flevoland-Floriade onderzoekt de mogelijkheden om met ‘tweedehands’ materiaal nieuwe bruggen te bouwen.

Al vrij snel ontstond er een kans binnen de Floriade in Almere, die invulling kreeg vanuit Ontwikkelcombinatie Amvest-Dura Vermeer. Vanuit de gemeente Almere en provincie Flevoland werd de Bruggencampus Flevoland-Floriade opgericht: een praktijkomgeving voor de ontwikkeling en toepassing van innovatieve en circulaire bruggen binnen de Floriade. De hierin opgedane ervaringen dragen bij aan een duurzame invulling van de grote vervangingsopgave van bruggen. Samen met Dura Vermeer is er gekeken naar de mogelijkheden voor een tweede-leven-brug op de Floriade. Om een duidelijke esthetische visie neer te zetten is architectenbureau Arc2 aangehaakt. Het kwaliteitsteam voor de Floriade (bestaande uit stedenbouwkundigen en architecten) was enthousiast over het ontwerp, waarmee nog meer draagvlak werd gecreëerd.

Het Almeerse architectenbureau is gespecialiseerd in het maken van duurzame en circulaire ontwerpen met de integratie van technische en constructieve uitgangspunten. Kenmerkend voor de werkwijze van het architectenbureau zijn een organische vormgeving en ontwerpen vanuit de context van de landschappelijke of stedelijke omgeving. “De rechtlijnige brug voegt zich met een lengte van ruim 80 meter naadloos in de continuïteit van het Floriadetapijt en biedt optimale functionaliteit door middel van een soepele oversteek en vloeiende overgangen”, meldt het bureau over de tweede-leven-brug.
In hoofdlijnen bestaat de brug uit prefab betonnen liggers, stalen profielen tussen deze liggers en daaroverheen een dekconstructie van hout en een houten leuning. De betonnen hoofdliggers komen uit de oude fiets- en voetgangersbrug over de A27. De stalen dwarsdragers vinden hun oorsprong in een oude gevelsteunconstructie. De houten dekliggers en -planken zijn gezaagd uit oude hardhouten damwanden en spoorbielzen. Als onderbouw zijn tweedehands stalen open buispalen gebruikt en de leuning is gezaagd uit oude spoorbielzen.

Omgekeerd proces

Door het toepassen van tweede-leven-materialen leidend te maken, is het dus mogelijk gebleken een brug te maken zonder nieuwe grondstoffen te gebruiken. Dit is overigens makkelijker gezegd dan gedaan. Het proces is anders dan gebruikelijk en vraagt concessies en volharding. Een kenmerkend verschil namelijk tussen een traditioneel ontwerp en een circulair ontwerp, is dat het ontwerpproces wordt omgedraaid. Traditioneel wordt per ontwerpstap (VO, DO, UO) een beslissing genomen en als het ontwerp zo goed als af is, volgt pas de inkoop. Voor een circulair brugontwerp is de inkoop leidend. Het ontwerp hangt af van het beschikbare materiaal, de bijbehorende materiaalcertificaten en herleidbare wapeningstekeningen/-berekeningen. Het ontwerpproces van een constructie met gebruikte materialen duurt, in tegenstelling tot een meer kneedbaar ontwerp met nieuwe materialen, veel langer. Dit komt mede door het bedenken van oplossingen om het geheel passend te krijgen. Maar ook de afstemming tussen ontwerp, opdrachtgever en opdrachtnemer over beschikbaarheid en geschiktheid van de tweede leven materialen kost meer tijd. 

Leerervaringen tweede-leven-brug

Het gehele proces bracht interessante leerervaringen met zich mee. De aanwezigheid van ontwerpdocumenten van de te hergebruiken onderdelen bijvoorbeeld kan helpen bij het aantonen van de geschiktheid. Betonnen onderdelen dienen hierbij in redelijke conditie te zijn (geen corrosieschade of hoogstens lokaal). Dit wijst op een dichte dekkingszone, wat betekent dat de onderdelen nogmaals 50 jaar mee kunnen.

Ook klopt de aanname dat tweede leven, tweedehands en dus goedkoop is, niet. Juist de be- en verwerking van het geoogste materiaal is vaak arbeidsintensief, waardoor het niet goedkoper is dan nieuwe materialen. Uiteindelijk zijn voor deze brug de bouwkosten in totaliteit gelijk aan het bouwen met nieuwe materialen, maar op onderdelen zijn er verschillen. Verder is een intensieve samenwerking nodig tussen opdrachtgever, opdrachtnemer en ontwerp aangezien het proces dus andersom plaatsvindt: eerst geschikt materiaal vinden en vastleggen, dan pas ontwerpen. 

Vervangingsopgave

Juist de be- en verwerking van het geoogste materiaal is vaak arbeidsintensief, waardoor een tweede-leven-brug niet goedkoper is dan een overspanning met nieuwe materialen.

Met de realisatie van deze brug is een waardevolle ervaring opgedaan in het ontwerpen en bouwen van een brug met tweede leven materialen. Behalve de tweede-leven-brug zijn er op het Floriadeterrein meerdere bruggen gebouwd met een circulaire en biobased invulling.
Al deze ervaringen komen samen in de Bruggencampus Flevoland-Floriade. Vanuit deze Bruggencampus zijn inmiddels meerdere kennissessies geweest om deze ervaringen te delen en het gesprek met elkaar te voeren hoe we op een duurzamere manier bruggen kunnen bouwen. Dit zou uiteindelijk moeten zorgen voor de duurzame opschaling hiervan binnen de vervangingsopgave van de bruggen en viaducten in Nederland. Doorontwikkeling valt of staat bij betaalbaarheid. Een belangrijke constatering hierbij, zoals ook bij de tweede-leven-brug, is dat het vraagt om een vernieuwingsproces waarin opdrachtgevers en opdrachtnemers op een andere manier samenwerken om de urgentie op duurzaamheid succesvol uit te voeren. Vooral het digitaal toegankelijker en transparanter maken van de informatie over gerecyclede materialen voor opdrachtgevers en -nemers helpt daarbij.
De tweede-leven-brug is net als de andere bruggen tot 9 oktober te bezichtigen tijdens de Floriade Expo 2022. Hierna wordt het gebied een woonwijk (met de naam Hortus) en behoudt de brug zijn functie als fiets-voetgangersbrug. 

Erik van Doorn is bedrijfsleider bij Dura Vermeer.