Bio-aangepaste materialen voor meer natuur in de stad

Kwaliteit 26-06
Mos-receptief beton.
Mos-receptief beton.

Er moet veel meer natuur van hoge kwaliteit komen in Nederland om het welzijn van huidige en toekomstige generaties te waarborgen. In stedelijk gebied moeten we daarom 50 procent van onze kale oppervlakken zoals muren en daken voor hoogwaardige natuur inzetten. Overheden moeten strenge regels invoeren om dit te garanderen. En het gebruik van bio-aangepaste bouwmaterialen, zoals mosbeton, bij nieuwbouw of renovatie zijn een grote stap in de goede richting. Dit is de visie van bioloog en hoogleraar Bio-adapted and Sustainable Building Materials Henk Jonkers, die op vrijdag 23 juni zijn intreerede uitsprak aan de TU Delft.

Mos-receptief beton.
Mos-receptief beton.

De overheid wil 1 miljoen woningen bijbouwen in de komende tien jaar.  Tegelijkertijd gaat de staat van de natuur in Nederland al decennia achteruit. “Slechts 10 procent van de natuur in Nederland is in goede conditie en van hoge kwaliteit”, stelt Henk Jonkers. “Terwijl uit allerlei onderzoeken blijkt dat we voor ons voorbestaan geheel afhankelijk zijn van wat de natuur ons levert. En natuur in hoge mate bijdraagt aan ons welzijn.”

De afwezigheid van natuur in de gebouwde omgeving kan leiden tot een veelheid aan problemen. Denk aan hittestress, slechte luchtkwaliteit, overstromingen, bodemvervuiling en -erosie. “Het is dus hoog nodig dat we de staat van de natuur in Nederland verbeteren om ons welzijn te garanderen. Daarvoor moet 30 tot 50 procent van het oppervlak van ons land uit hoogwaardige natuur bestaan. Dat vraagt om strenge regels van de overheid, waar de Natuurherstelwet van EU-Commissaris Frans Timmermans bij zal gaan helpen. Maar ook zijn er andere bouwmaterialen nodig om de natuur in onze steden drastisch te verbeteren.”

Van kale muur tot gezonde natuur

De kennis en technologie ontwikkeld in Jonkers’ wetenschappelijke vakgebied ‘bio-aangepaste bouwmaterialen’ is van nut om de staat van de natuur in de gebouwde omgeving te verbeteren. “Bio-adapted bouwmaterialen zijn door de mens gemaakte materialen die een biologische component bevatten of integratie daarvan mogelijk maken”, legt Jonkers uit. “Deze materialen helpen om kale oppervlakken te transformeren naar hoogwaardige natuur in stedelijk gebied.” Jonkers vond in zijn academische carrière twee nieuwe soorten beton uit die bio-adapted zijn: mosbeton en zelfhelend beton.

Van nutteloos grijs naar nuttig groen

Beton is het meest gebruikte bouwmateriaal in de wereld omdat het relatief goedkoop is maar ook veelzijdig toegepast kan worden. Nadeel is wel dat door het enorme volume van toepassing ook de milieuvoetafdruk hoog is. En kale grijze muren kunnen tot hittestress in de stad leiden. Mos-receptief beton, ontwikkeld door Jonkers en collega Marc Ottele, raakt, zeker met een beetje hulp, snel begroeid en overdekt met een bio-diverse laag mos. “En dat is nuttig, want mos is een veelzijdige plant. Mosbeton kan hittestress verlichten door verdamping, het filtert fijnstof uit de lucht en vangt CO2 af. Ook kan mos regenwater helpen bergen, verhoogt het de biodiversiteit en kan het geluidsoverlast verminderen.”

Zelfhelend beton

Een tweede innovatie van Jonkers is zelfhelend beton, dat nu op de markt is gebracht door de TU Delft spin-off Basilisk. Een ‘healing agent’, of zelfherstelmiddel, bestaande uit onschadelijke bacterie sporen en voedingstoffen worden in korrelvorm aan het betonmengsel toegevoegd. Eenmaal geactiveerd door water wat door scheuren het beton binnendringt ontkiemen de sporen waarna de actieve bacteriën de voedingsstoffen omzetten in kalksteen. Het gevormde kalksteen herstelt de scheuren waardoor het beton weer waterdicht wordt en de wapening beter beschermt wordt tegen corrosie. Hierdoor worden hoge reparatiekosten verminderd en gaan bouwwerken langer mee waardoor ook de milieuvoetafdruk sterk verlaagd wordt.